Pomnik Grunwaldzki w Krakowie

Pomnik Grunwaldzki
– pomnik króla Władysława Jagiełły na placu Matejki w Krakowie. Postawiony został w 1910 r. dla upamiętnienia pięćsetnej rocznicy bitwy z zakonem krzyżackim. Jego fundatorem był wybitny kompozytor i polityk Ignacy Jan Paderewski, autorem rzeźby Antoni Wiwulski. Pomnik odsłonięto w samo południe 15 lipca 1910 roku na oczach 150 tysięcy przyjezdnych gości i licznie zgromadzonych krakowian. Podczas odsłonięcia głos zabrali marszałek Sejmu Krajowego Stanisław Badeni, prezydent Krakowa Juliusz Leo i fundator pomnika Ignacy Jan Paderewski. Ignacy Jan Paderewski m.in. powiedział: Dzieło, na które patrzymy, nie powstało z nienawiści. Zrodziła je miłość głęboka Ojczyzny, nie tylko w jej minionej wielkości i dzisiejszej niemocy, lecz i w jej jasnej, silnej przyszłości. Zrodziła je miłość i wdzięczność dla tych przodków naszych, co nie po łup, nie po zdobycz szli na pole walki, ale w obronie dobrej, słusznej sprawy zwycięskiego dobyli oręża.



Pomnik ma 24 metry wysokości. Na jego szczycie umieszczono konny posąg króla Władysława Jagiełły. Lewą ręką król trzyma końską uzdę, a w prawej obnażony opuszczony w dół miecz. Na ścianie frontowej widać postać zamyślonego patrzącego w dal rycerza. To stryjeczny brat króla książę litewski Witold. Po prawej stronie od wschodu grupa polska – rycerz i jego giermek zbierają porzucone krzyżackie chorągwie. Od strony zachodniej grupa litewska – wojownik litewski dmący w róg prowadzi skrępowanego sznurami jeńca krzyżackiego. Trzy ściany cokołu otaczają tarcze z herbami Polski i jej dzielnic. Na tylnej ścianie cokołu widnieje postać oracza wymieniona później na chłopa zrywającego pęta niewoli.



Podczas drugiej wojny światowej Pomnik Grunwaldzki był stopniowo niszczony przez nazistów. Jego cokół wysadzono dynamitem, a zdemontowane i bardzo zniszczone figury wywieziono do Niemiec. Tuż po wojnie podjęto uchwałę o odbudowie pomnika. W miejscu gdzie stał monument ustawiono bloki granitowe ocalałe z oryginalnego cokołu z płytą upamiętniającą istnienie pomnika. W 1972 r. powołano Komitet Odbudowy Pomnika Grunwaldzkiego. W oparciu o muzealny, miniaturowy model oraz przedwojenne fotografie zdecydowano się na wierne odtworzenie pomnika. Dokonał tego Marian Konieczny. 16 października 1976 r. Pomnik Grunwaldzki ponownie znalazł się na swoim dawnym miejscu.